İstanbul nüfus, İstanbul ekonomi, İstanbul dinamizm, İstanbul yapılaşma, İstanbul metropol demek. Kayıtlı mimar sayısının yarısı da bu şehirde, mimarlık öğrencileri ile öğretim üyelerinin ezici çoğunluğu da!
Aynı zamanda müthiş bir yapılaşma talebi, buna koşut olarak da planlama, çevre düzenleme, projelendirme gereksinmesi var İstanbul’un.
Bu kentin, Özel ve Kamusal işverenlerin, Yerel Yönetimlerin nitelikli projelere ihtiyacı var.
Ama çevremizde gördüğümüz sonuçlar hiç parlak değil.
İhale ile, yarışma ile elde edilen projelerin, yapılan düzenlemelerin neredeyse tümü tartışmalı.
Hem emek hem çevre hem de kaynak israfı demek bu, sinir bozukluğu, dedikodu, gerilim, işsizlik de cabası.
Hangi örneği versek?
Sonucu hem yapanı, hem yaptıranı, hem kullananı, hem kent adına düzgün söz söyleyebilecek olanı hiç de tatmin etmeyen, mutsuz eden yarışmalardan, ihalelerden, çevre düzenlemelerinden, plan kararlarından, projelerden öylesine bıkmış haldeyiz ki.
Neredeyse, “hiç düzenlemesinler, hiç değiştirmesinler daha iyi olur” diyecek durumdayız.
Kurumsal işverenlere veya Yerel Yönetimlere , önemli bir işin projelerinin yarışma yolu ile elde edilmesini önerdiğimiz zaman:
“aman aman” diye yanıt alıyoruz.
Nitelikli, saygın bürolar yarışmalara “tövbeli”.
Ayrıca mevcut yarışma sistemimizden yakınmayan yok ve son dönemlerde, yarışmalar ile elde edilmiş eli yüzü düzgün bir yapı bilen varsa beri gelsin.
Kent için açılan bunca yarışmadan hiçbiri uygulanamadı (Beyazıt, Beşiktaş, Üsküdar, Tarlabaşı, Taksim… ve herhalde Kadıköy).
Diğer yandan birer kentli olarak “mayınlı bir tarlada yürür” gibiyiz. Her an kentin başına bir şeyler gelebilir.
Her an bir yerler “faili meçhul”a kurban edilebilir.
İyi bir ihaleci büro, aniden Yenicami önünü, Beşiktaş meydanını, Maçka parkını “düzenleyebilir” veya daha da kötüsü “yeniden düzenleyebilir” !
Diğer yandan, İşverenler, yarışma bütçelerinden çok, yarışma sonrasında ortaya çıkan gürültüden çekiniyorlar.
Şeffaf, bölgesel, iki kademeli ve katılımcı, dosyaları çok iyi hazırlanmış, doğru soruyu soran ve uygulanabilir sonuç isteyen bir yarışma sistemi için Mimarlar Odasının da Kamusal - Kurumsal işverenin de daha çok çaba göstermesi gerekiyor.
Yerel yönetimler, zaman zaman, “Beşyüz büyük proje” diye kampanyalara girişiyor. Çağrılar yapıyor kendilerince ”saygın, nitelikli” mimarlara, bürolara.
Bu kez de mimarlar, “aman aman” diyor.
Nasıl demesinler.
Korkunç şartname koşulları yerine getirilebilecek gibi değil. Adeta bir konkurun hem araştırma dosyasını, hem soru dosyasını, hem yanıtını; en az sürede, en ucuza elde etmek istiyor bu ihale dosyaları. Örneğin;
Süre: 90 gün
İstenenler: araştırma, hava fotoğrafı, anket, tapu kayıtları, mülkiyet haritası, Anıtlar Kurulu görüşü, Mezarlıklar Müdürlüğü görüşü, Ulaşım Koordinasyon görüşü…Aslında hiç biri mimarlık işi olmayan ve doğrudan kamu memurlarının yapması gereken işler. Bürokrasiyle yakınlık “tesis” etmeden nasıl altından kalkabilir bir mimari büro bunun?
Tüm bunlar sayısal ortamda teslim edilecek, üstüne bir de sorun çözülüp tasarım yapılacak…
90 günde herhangi bir yer için Anıtlar Kurulundan görüş alabilen mimar var mı Türkiye’de acaba…
Sözü uzatmayalım. Buradan çıkarsanabilecek bir çok sonuç arasından şu ikisini not etmek isterim:
Tıpkı konkur konusunda uzmanlaşmış bürolar gibi ihale konusunda da uzmanlaşmış bir kaç büro ortaya çıkıyor. Yaptıklarını değerlendirecek değilim. Etrafımızda bu türden bolca düzenleme, yapı ve ayrıntı var.
Ayrıca, Üniversiteler, ihale alma konusunda açık farkla öndeler. İnanılmaz derecede ucuza ancak “şaibesiz” ve fakat ne yazık ki yavan projeler ile haksız rekabete giriyorlar meslekdaşları ile.
Burada özetlemeye çalıştığım ve hepimizin çokça yaşayıp bildiğimiz bu iki yönlü sorundan; yani ihale veya konkur ile proje elde etme yöntemlerinin sorunlu dünyasından, daha uzun süre yakınmaya gerek yok.
Benim sonuçta bir önerim var.
Mimarlar (Kurumsal, bireysel…) ile işverenler (Özel, Kurumsal, Kamusal…) bir araya gelip bu konuyu tartışsınlar.
Yani kısaca:
BİR TARAF İHALE KURUMUNU GÖZDEN GEÇİRSİN - DİĞER TARAF YARIŞMA YÖNTEMLERİNİ.
Kazanan bu kent ve kentli olacaktır.