1. İŞE GİRİŞ-HAZIRLIKLAR…
• Konu seçimleri ilke olarak öğrencinin kendisine bırakılmıştır. Burada önemli olan, öğrencinin konu ile içten bir bağının olup olmadığını sorgulamak, bir yaşam deneyimi veya bireysel-mesleki-sosyal sorumluluk alanı olarak konu ile ilgisini irdelemek, konu ve yer ile ilgili kaynaklara ulaşıp ulaşamayacağını test etmektir.
• Öğrenci tarafından bir sayfalık “teklif mektubu” yazılmalı: Bu teklif mektubunun işveren için yazıldığı varsayılmalıdır. Bu mektup, İş tanımı, arsa ve yapı maliyetlerini, mimari hizmet ücretlerini içermelidir… Önerilen projenin bütçesi algılanmalı ve bu proje -inşaat- ile hangi kaynakların mobilize edildiği, ne büyükükte bir ekonomik dönüşüm gerçekleştirildiği bilincine varılmalıdır. Üzerinde yapı yapılacak arsanın kamusal değeri yanısıra ekonomik değerinin de algılanması da bu nedenle çok önemlidir. M.Odası en az bedel tarifesi sistemine bakılacaktır: http://www.mo.org.tr/enazbedel . Bu teklif mektubu, mimar adayının kendi ücret aralığını-sorumluluğunu farketmesi açısından da önemlidir.
• Mimar adayının CVsi (özgeçmişi) istenmektedir. Bir sayfa özgeçmiş, uluslararası standartta hazırlatılır.
• Grup içi bir “mail grubu” kurulması iç iletişim, bilgi alışverişi açısından gereklidir. Asistan tarafından yönetilmelidir.
• Vaziyet planı-1. Gerekli 2 ayrı ölçekte hazırlanmalı ve mevcut durumun kesit-siluetlerini de içermelidir.
• İmar durumu. Arsa ve yapı alanı, max.h, yaklaşma sınırlarını vb. içermelidir. Bölge için alınmış üst planlama kararları araştırılmalıdır, kararlar yol gösterici, belirleyici olabilir. Bazı durumlarda farkında olmak koşulu ile, imar durumu sorgulanıp verili çerçevenin dışına çıkılabilir.
• Vaziyet Planı-2. Çevre analizi: topografya, mevcut ve korunacak yapılar (mevcut yapıların iyi algılanması, değerlendirilmesi ve “yoksaydım-yıktım”dan kaçınılması gerekir…), ulaşım (kamu-özel /yaya-taşıt), çevredeki yol değerleri, altyapı, kotlar, güneşlenme, rüzgar, doğal ve tarihsel bağlamın algılanması, tarihsel bağlamdan çıkılarak düzeyli yorumlar yapılabilir, referans verilebilir, (ancak tarihseli taklit ve yinelemeden kaçınılması gerekliği vurgulanmalıdır). Özellikle çevredeki tarihsel yapılardan, dokulardan, izlerden haberdar olmak, gerekirse arkeolojik kaynaklara ulaşmak, yeşil dokuyu tanımlamak, korunacak ve değerlendirilecek ağaç gruplarını algılamak-vurgulamak, özel ve kamusal mülkiyete konu olan alanlar, açılımlar-kapanmalar (manzara, yön, gürültü vb…), eşikler, izler, sınırlar, oluşmuş veya oluşabilecek akslar vb… belirleyiciler irdelenmelidir.
• Tarihsel veya mevcut yapılar dönüştürülerek yeni işlev verilecek ise kesinlikle mevcut yapıların rölöveleri gerekir. Tarihsel yapıların çizim tekniği farklı olmalıdır.
• Vaziyet planı-3. Bunun üzerine referans veren fotoğraflar ile ayrı bir pafta yapılmalıdır. Fotğrafların az sayıda ve düzenli olması beklenir.
• Yapılacak işin mekan programı: Olabildiğince sistemli biçimde: Gruplandırılmış işlevler standart numaralama sistemi ile (1 - 11.12 - 121.122 vb.) dökümlenmelidir, bu program mekanların kapasiteler, alanlar, donanımlar… gibi nicel ve nitel bilgileri içermelidir (buradaki sayısal kod’lamanın ileride proje üzerindeki mahal listesine dönüşmesi beklenir). Dikkat: Elde edilecek mekanların toplam alanına “brütleştirme oranı” (yapı büyüklüğüne ve işlev çeşitliliğine göre yaklaşık %35-50) eklenmelidir.
• Mekan programının alan karşılığı simgelerin “ölçekli bir çizelge”si-şeması yapılmalıdır. En basit bir yaklaşım ile bu alanlar kesilip arsa üzerinde oynanabilir. Bu ilk aşamada ileride de kullanılabilecek bir modül sistemi oluşturulmasında yarar vardır.
• Mekan programının “ilişkiler şeması” (yatayda-düşeyde bağlantılar ve dolaşım belirtilerek yapılmalıdır). Bazı konular (örn: hastane) karmaşık yatay ve düşey dolaşım gerektirdiği için şemalar hazırlanmalıdır.
• Bireysel (özel), abartısız bir “lejand” yapılması ve pafta çizim standartlarına uyulması beklenir. Bu lejand her paftada yeralacaktır. Yön, ölçek, çizimin konusu, tarihi vb. bilgileri içerir. Örnek öğrenciye verilmiştir.
• Kaynak araştırması: Benzer yapılardan görüntüler, eleştiririler. Benzer konu veya konumlardaki yapıların incelenmesi: Kaynaklardan yalnızca fotokopi çekerek dosyalamak yeterli değildir. Örnek olarak ortaya konan yapının işlev şeması incelenmeli, plan kesit görünüşleri soyutlanmalı, tasarım kriterleri incelenmeli, yapı analiz edilip gerekirse eleştirilmelidir: Ancak özetleme-soyutlama-grafikleştirme-arındırma-basitleştirme-analiz-eleştiri sürecinde incelenmiş bir yapı veya tasarım kaynak olarak yararlı olacaktır.
• Bu aşamada, konu ile ilgili kısa bir araştırma metni yazılması doğru olur. Örneğin “sanat galerisi” projelendirecek birisinin günümüzdeki “modern sanat-çağdaş sanat-güncel sanat” tartışmalarından haberdar olması beklenir. Yazılacak metnin, konu hakkındaki açılımları, tasarım kriterlerini, çevre ile ilgili gözlemleri içermesi ve gene proje tesliminde beklenen rapora altlık oluşturması gerekir.
• “Eskiz maket” konunun ölçeğine göre 1/500 veya 1/1000. Maketin çevreyi tanımlayan kısmı düzgün olmalı (teslime kadar korunmak üzere), ancak üzerinde çalışılan bölüm eskiz çalışmalarına izin vermeli, tasarım aşamaları bu maket üzerinde irdelenerek çalışma sürdürülmelidir.
• “İlk Eskiz” kısıtlanmamış ilk duygular, “bulut” düşünceler, alternatifler… Bu, ilk bakışta çok anlamlı görülmeyen çalışmanın, birçok nedenle yapılması doğrudur: Kimi öğrenci işe çok hızlı bir tasarımla girmek istiyor. Hevesi kırılmadan işe başlayabilmesi için böyle bir şeye izin vermek doğru olabiliyor. Ayrıca, en baştaki önyargılar ile yapılan tasarım ile biraz tartışıp eleştiri aldıktan sonraki yapılan tasarımdaki doğruların farklı olabileceğinin de öğrenci tarafından algılanabilmesi açısından da anlamlı olabiliyor.
2. BAZI ARAÇLARIN KULLANIMI :
ESKİZLER / MAKET İLE ANLATIM:
Mimarlığın esas anlatım-iletişim aracı düşüncenin çok boyutlu olarak çizili hale getirilmesi ile gerçekleşir. Eskiz, çevreden özele, bütünden ayrıntıya doğru bir “düşünce akışı”, “bilinç akışı”nın ifadesidir. Eskiz sırasında gene alternatif düşünce, senaryo, diğer sanat dalları ve kültürel alanlar ile ilgili düşüncelerden yararlanılabilir, alıntılar yapılabilir. Çizimler çok iyi olmasa bile düşünceyi iyi aktarmalıdır. Ancak, biraz daha iyi çizmek için dergilerden yapı plan-kesit veya fotoğrafları üzerinden hızlı çizimler yaparak çalışılabilinir. Eskiz, abartmamak koşulu ile bazı metinler ile desteklenebilir. Atölyede, çok hızlı (kes-yapıştır, kes-katla, kes-tak, eksilt-ekle…) eskiz maketler yapılabilir. Her makete basitçe kesilmiş, ölçekli bir insan koymakta yarar var.
MODÜL/ GRİD KAVRAMI:
Örnek: 600 cm veya 720 cm modüler sistem için iyi bir ölçüdür. Askatlarına bakalım: 1-2-3-4-5-6-8-9-10-12-15-16-18-20-24-36-72 veya 30-60-90-120-240-270-360-480-540… Hem insan ölçekleri (koltuk, yatak, masa, dolap, oda birimi, araba park yeri…) hem inşaat elemanları (seramik, profil veya inşaat demiri boyu -12 metre-, pencere, kapı, merdiven…) hem de donatım mobilyaları (buzdolabı, çamaşır makinası…) için bir buluşma sistemidir. Modül üçüncü boyutta da geçerli olabilir (örneğin kat yüksekliği: 270, parapet yüksekliği: 90 gibi). Zemine çizili bir grid (ızgara) üzerinde üç boyutlu elemanların düzenlenmesi, en basit tasarım yaklaşımlarından biridir. Elbette başka bazı girdiler, bu gridi (ızgarayı) dönüştürebilir, “bozabilir”.
Dikkat: Her tasarımda, modül aramıyoruz!
UYGULAMA PROJESİ STANDARTLARI:
Tasarladığımız projenin uygulanacağı varsayımı ile bir adet, tüm çizim standartlarına uygun,
A-1 boyutlu “uygulama projesi” paftası hazırlanmalıdır. Ölçek 1/100 ile 1/10 arasında serbest olabilir. Ancak pafta, taşıyıcı sistemi ve detayları içermeli, Plan-Kesit-Görünüş olarak verilmelidir.
Bu çizime yardımcı olmak için hazırlamış olduğumuz bir adet boş pafta öğrencilere verilmiştir.
BİLGİSAYAR KULLANIMI:
Öğrencilerin, henüz bilgisayar “aracı” ile düşünce geliştirme aşamasında yetiştirilmiş olduklarını düşünmediğimiz için; Bilgisayar kullanımına ancak çalışmanın son üçte birlik süresinde izin veriyoruz. Ancak proje tesliminde en az bir adet ekteki uygulama projesi standartlarını kullanan, disiplinli çizilmiş, 1/100- 1/10 ölçekli A-1 bilgisayar çizimini istiyoruz.
DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİMİZ:
• Projenin- öğrencinin yıl içi süreç performansı…
• Öğrenci ile bu süreçte kurulabilen iletişimin düzeyi…
• Devamlılık (öğrencinin “gösterecek” yeni bir üretimi yoksa bile, atölyede 4 saat çalışmasının şart olduğunu düşünüyoruz, diğerleri ile ve atölye yöneticisi ile iletişim sürekli olmalıdır)…
• Teslim edilen ürünün tutarlılığı, sürekliliği, istenenlere uygunluğu ve niteliği…
DEVAMLILIK:
Bizce, 2/3 Devam zorunluğu, basit bürokratik bir kural (memuriyet?) değil. Gelecekte, profesyonel yaşamın da olmazsa olmaz bir kuralıdır. Bu nedenle tam olarak uyguluyoruz. Atölye devamlılığı, atölyede en az dört saat çalışılması koşuluna da bağlıdır. Mimari projenin, Mimar adayının kendi iradesi, inisiyatifi, bilgisi, planlaması ve iktidarının test edildiği ve diğer tüm derslerin bir sentezi olduğu hatırlanmalıdır. Devam konusu, atölye yöneticisinin dışında asistan tarafından izlenmelidir.
3. ATÖLYE ÇALIŞMALARI:
Eğitim sürecindeki Atölye çalışması gelecekteki profesyonel meslek yaşamının (büro-ofis) bir ilk deneyim alanıdır. Atölye (atölye=büro-ofis) sürecinde karşılıklı iletişim ve sürekli çalışma esastır. Bu nedenle, kanımızca devamsızlık kabul edilebilir bir durum değildir (Profesyonel yaşamda işten atılma nedeni!) . Atölye sürecinde, “simülasyon” (benzetim-taklit-rol) kapsamında, işveren, mimarlık meslek kuralları, profesyonel ilşikiler, danışmanlar, mühendisler, iç iletişim ve eleştiri, sunum, tartışma gibi durumlar gerçekleştirilmelidir. Bu süreçte, olabilirse, gerçek kişiler de kullanılabilir.
Çok basit bir örnek: “Gidip, rölöve kürsüsüne şu yapıyı sorun” demek yerine, rica edilerek o kürsüden bir eleman davet edilip “bu konuda, Anıtlar Kurulu ne düşünür acaba ?” diye sormak daha ilginç olmaz mı?
Atölye çalışması, en az 4 saat atölyede sürekli bulunarak yapılmalıdır.
Bu süreçte, aşağıdaki yöntemler birarada uygulanmalıdır.
Büyük tek masa çevresinde tüm ekip + yönetici:
Ortak Çalışma-Toplantı durumu: başlangıç aşamasında gerekli, briefing, ortak kararlar, karşılıklı iletişim, ortak eleştiriler, tanımlar…
Her birey tek başına kendi masasında çalışırken yönetici dolaşır:
Çalışmanın atölye içinde sürekliliği, birkaç kez görüşme olanağı, bire bir ilişki, asistan tek başına çalışabilir…
Bireyler kendi aralarında iletişim kurarlar:
Konularına göre küçük guruplar yapılabilir, masa ziyaretleri, karşılıklı-çapraz iletişim beklenir…
Her bireyin tek tek sunum yapması ve tüm ekip tarafından eleştirilmesi:
Sunumu yapan açısından sunum deneyimi ve özellikle güven kazanılması, diğerleri açısından dinleme ve eleştiri deneyimi kazanılması, karşılıklı iletişimin geliştirilmesi, ortak katkı üretilmesi için son derece gereklidir. Ayrıca bu raçla çok az gördüğümüz öğrencilerarası yapıcı bir rekabeti de yaratabiliriz…
Simülasyon (benzetim-taklit-rol) kapsamında dış uzmanlıklardan eleştiri alınması:
İşveren rolü: Gerçek kimlikler kullanılabilir, olmazsa bu rol atölye yürütücüleri tarafından da üstlenilebilir,
Rölöve Asistanı: Anıtlar Kurulu’nun ince eleyip sık dokuyan üyesi,
Statik Asistanı: İnşaat Mühendisi, her şeye olmaz diyor… vb
Bazı okullarda, heykel bölümü öğretim üyelerinin davet edilerek, öğrenci maketlerinin eleştirilmesinin istendiğini biliyoruz…
4- TASARIM SÜRECİ
TASARIMA NESNEL (TÜME VARIM?) YAKLAŞIM:
• İşlev: Alanlar ve İlişkiler: Bina bilgisi, ergonomi, insan ölçeği, asgari yönetmelik standartları, birimlerin ölçekleri, ulaşım-dolaşım (yatay-düşey), güvenlik, engelli erişimi, açılma-kapanma, donanım, mobilya… Toplumsal talep, toplumsal tercihler, katılım, şeffaflık, güvenlik, yangın vb…
• Tekrarlanan küçük birimler-büyük hacimler ayrıştırılabilir.
• Çevresel Bağlam’dan yaklaşırken ,önceden hazırlanmış bu eklemlenme de alt bilgi olarak kullanılacaktır.
Ekonomi: yapım, işletme, kullanım (gece-gündüz, yaz-kış, özel-kamusal kullanım biçimleri)…
Çevre: enerji-ışık-su kullanımları, sürdürülebilirlik…
• Mekan: Boyutlanmış Eklemlenmiş hacımlar sistemi: Yaşam senaryosu, zaman-hareket , eklemlenme, ışık, hava, ses, üçüncü boyut, duyular, esneklik, dönüştürülebilirlik…kesit ve iç perspektifler, birim maketleri ile kurulmalı ve irdelenmelidir.
• Kitle: kabuk, oran, çevre uyumu, doku, akış, ölçü, aks, grid… dış perspektif, siluet, maket ile kurulmalı ve irdelenmelidir.
• Mühendislik girdileri: statik, makina, elektrik, altyapı, akustik, elektronik, peyzaj vb. uzmanlıkların girdileri alınmalıdır…
• Strüktür: teknoloji, sistem seçimleri… Okunaklı bir strüktür perspektifi yapılmalıdır. Kısa bir strüktür bilgisi verilmeli, yatay-düşey-eğik birleşimler irdelenmeli.
• Malzeme: teknoloji, renk, doku…Firma malzeme kataloglarından yaralanılmalıdır.
• Detay: teknoloji, üretim, firma… detay koordinasyonları üçüncü boyutta irdelenmelidir. Firma malzeme kataloglarından yararlanılmalıdır.
TASARIMA SİSTEMLİ YAKLAŞIM:
• Alternatifler: uyumlu, aykırı (tez-antitez), lineer-ağaçsı-matris-kaos düşünme sistemlerini uygulamak.
• Dışarıdan eleştiri alarak veya kendi başına eleştiri ile performans oluşturmak
• Ölçütler (kriterler). Üretilmiş olan alternatifler, soyutlanarak, net, anlaşılır, görülebilir şemalar sergilenmelidir. Alternatiflerde okunaklılık esas olmalıdır. Alternatiflere isim verilebilir: kompakt çözüm, parçalı çözüm, çizgisel çözüm, uyumlu çözüm, aykırı çözüm vb… Daha sonra bu alternatifler konuya, yere değin belirlenmiş ve hiyerarşik (değer ve güç sırasına konmuş) bir sıralamaya sokulmuş kriterlere göre eleştirilmeli ve tercihler açıklamaları ile belirlenmelidir.
• Tüm önceki verilere ve bilgilere (bkz: baştaki hazırlık çalışmaları) ek olarak…
• Yenilikçi, farklı mı?
• İşlevsel, kullanışlı mı?
• Estetik, dengeli mi?
• Anlaşılır, okunabilir mi?
• Etik mi?
• Dayanıklı mı?
• Bütünden ayrıntıya tutarlı mı?
• Çevreye duyarlı mı?
• Sessiz, göze batmayan mı?
• Az mı? ( “mimari ego” olarak da adlandırılan aşırılıklardan kaçınmak).
• …
Gibi Kriterler ile Değerlendirme ve
• Tercihler
• Kendini eleştirerek geri beslemeler ile gelişitirme (bazı geri dönüşler olabilir)
• Ekip içi çapraz eleştiriler yapılmalıdır (bunun için ara bir aşamada ekip içi sunum yapılacaktır). Ekip içi eleştirinin algılama, işbirliği, ilginin artması, özeleştiri, rekabet gibi ilginç sonuçları olabiliyor.
• Sentez
• Karar (nedenleri ile açıklanmalıdır)
TASARIMA (TÜMDEN GELİM?) ÖZNEL YAKLAŞIM :
• Bağlam- context (kültürel, tarihsel, doğal, fiziksel, sosyal doku…)
• Kavram- concept (akıl, içgüdü, doğaçlama, deha, vahiy, sanat, yaratı…)
• Söz- işaret, idea, ideoloji…katkı
“Çağdaş dünyada artık, insanın algılayabileceğinden, özümseyebileceğinden, tüketebileceğinden çok daha fazla bilgi, tasarım, sanat ve mekan üretiliyor. Yeni çoğulculuk, özgürlük koşullarında düzen ve düzey arayan tercihler yapmak, makro çözümler üretmek zorundayız. Geleceğin kullanımlarına dönük kestirimlerimiz azaldıkça daha büyük ve esnek boşluklar mı kurgulamalıyız? İmge ve mesajın ne denli önemli ve güçlü olduğunun anlaşıldığı, ancak geleceğin de bir o kadar belirsizlik ve esneklik içerdiği bilgi toplumu bağlamında; ‘biçim işlevi izler’ ilkesinin anlamını yitirdiğini, artık boşluklar ve boşlukları sınırlandıran arayüzlere yüklenmiş bilgi ve mesajın da bizzat işleve dönüştüğünü görüyoruz. Mimarlık ve yapı burada yeni bir anlam ve boyut kazanıyor. Artık, çağdaş mimarlığın, geleneksel anlamda bir yapı ile sonuçlanmayan bir entellektüel (hatta sanal) faaliyet alanından da sözedilebilir. Mimarın bir düşünce adamı olarak yaşama katkıda bulunmak sürecindeki çağdaş yükümlülüğü de burada başlıyor.
Bilgi, düşünce ve mesaj; dil olmadan gerçeklik ve akışkanlık kazanamaz. Mimar artık, öncelikle çok egemen olması gereken alanları da aşarak, yapı dilinin ötesinde başka yöntemler de kullanabiliyor. Zaman zaman çok öne çıkarılan, mimarlıkta kavram (konsept) arayışı, bu perspektifte önem kazanıyor. Çağdaş mimarlık, işlevin, bilginin, mesajın akıştığı çok boyutlu bir ekrandır ve artık bugün mimari stiller değil, çözümün kendisi, çözümün sözüdür; hatta zaman zaman sözlü çözümdür önemli olan.”
Bu yaklaşımın, ancak bir önceki sistemli yaklaşımların (bkz: bölüm 1 ve 2) bir kaç kez uygulanılmasından sonra başarılı olabileceği tartışılmalıdır. Hiç birimiz, en iyilerimiz bile “dahi” değiliz. Yaratı, ilham, keşif, icat vb. süreçler ancak ciddi bir bilgi birikimi, kültür birikimi, deneyim birikimi, iç ve dış gerilim, çelişki, kopuş sonrasında gerçekleşiyor (burada, “ses duvarını aşmak” için gerekli enerji birikimi örneğini/bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak örneğini veriyoruz)…
SONUÇ OLARAK, YUKARIDA SAYILAN HER ÜÇ YÖNTEMİ DE SIRASIYLA UYGULATIYORUZ. BUNLARIN SONUÇLARININ KESİŞME ÇATIŞMA VE BULUŞMA KESİTLERİNİ BİRLİKTE TARTIŞIYOR, İRDELİYORUZ. ÖĞRENCİYE OLABİLDİĞİNCE ÖZGÜVEN VEREREK, TEK BİR YÖNTEM OLMADIĞINI, TASARIMIN, BUNLAR VEYA KENDİ GELİŞTİREBİLECEĞİ BAŞKA YÖNTEMLER İLE YAPILABİLECEĞİNİ GÖSTERMEYE ÇALIŞIYORUZ. YÖNTEMİ SEÇME (BULMA) VE KENDİNİ ELEŞTİREREK GELİŞTİRME AŞAMASINDA SERBEST BIRAKIYORUZ. ANCAK, TEK BİR DOĞRU OLMADIĞINI, TASARIMIN ÖNCELİKLE DÜŞÜNSEL BİR SÜREÇ OLDUĞUNU SÜREKLİ YİNELEMEK GEREK.
5- YAZILI/ÇİZİLİ/SÖZLÜ SUNUM-İLETİŞİM:
İletişim de bir Bilim? Sanat? Deneyim…dir. Bunun için birkaç konuyu hatırlatalım:
• Proje teslim süresine uyabilmek için zaman programı yapabilmek (son günler bilgisayar çöktü? ozalitçiler dolu? çıktılar arızalı? elektrik kesildi? vb…)
• Bitmiş “iş”i öngörebilmek. Teslimden en az iki-üç hafta önce, teslim edeceğiniz paftaların küçük modelleri üzerinde (örneğin A-5 pafta modelleri yaparak) nerede, ne, nasıl anlatılacak diye bir taslak yapın, duvarınıza asıp bakın. Öğretim danışmanlarınızla görüşün.
• Çalışma sürecine değin aşamalardan hangilerinin sonuç sunumda kullanılabileceği öngörülmeli, buna göre ara aşamlar sistemli bir biçimde saklanmalıdır (bkz. ilk bölüm: her çizimde, lejand’da tarih bulunması gerekliği)
• Sözlü sunum stratejileri (prova edin- birbirinize sunum yapın)
• Sunumda süre kullanımı (ne çok kısa ne çok uzun…) görebileceğiniz yerde bir saat olmalı.
• Konu ile ilgili mimarlık tarihinden birkaç bilgiyi aklınızda tutun: “benzer konuda, bimemnerede yapılmış şu yapı hakkındaki düşünceniz” sorulabilir. Tabi böyle bir durumda, yapılmış bir yapı hakkında çok olumsuz konuşmama saygısını göstermek de gerekir, ancak dozunda bir eleştiri veya “koşulların farklı olduğunu” söylemek iyi olabilir…
• YAZILI- ÇİZİLİ İLETİŞİM öncelikli aracınızdır. (öncelikli araç / mimarlık’ta bazı durumlarda tek araç-örneğin: projenizin değerlendirilmesinde de, mimari yarışmalarda da, jürinin yanında bulunamayacaksınız)
• Görülebilir, Okunabilir bir şeyler (belirli bir uzaklıktan)…İzleme mesafesi 2-3 metre olabilmelidir.
• Çok “gürültülü” yoğun paftalar oluşturmayın. Anlatılacak şeyleri “net” anlatın. Grafik de ayrı bir bilgi alanı, fazlaca grafik tasarım peşine düşmeyin, gerekirse bu konuda yardım alın.
• Pafta-çizim yönleri aynı olmalı, bir ters-bir düz sunlan çizimler, izleyenin algılamasını olanaksızlaştırıyor.
• Ara aşamaların düzeni, ölçütlerin (kriterlerin) ve tercihlerin belirtilmesi. “Peki neden öyle değil de böyle?” sorusuna şöyle yanıt verebilmeliyiz: “şu ara aşamada gördüğünüz gibi, onu da irdeledim, ancak şu nedele bunu tercih ettim”
• El çizimlerinde nitelik (çok iyi mimarlardan bazıları hiç iyi çizemiyorlar, peki nasıl anlatıyorlar düşüncelerini?)
• Düşünce ve izlek’in iyi aktarılması için mantığa uygun bir sıralama yapın.
• Bilgisayar çizimlerini (bilgisyar grafiği yanıltıcı olabiliyor) abartmayın.
• Kolaj yapılabilir, ancak rastgele yorucu kolajlar yapmayın. Bkz: grafik bilgi.
• Fotoğraflar (özellikle her yere fotoğraf yapıştırmayın, izlenemiyor).
• Mevcut durum, çevre, yapılar ile bizim yaptıklarımızın anlatım olarak farklılaşması gerekir. Örneğin koyu-açık, renki-siyahbeyaz, dolu-boş…
• Mevcut yapıları rastgele yıkmaya kalkışmayın ama gene de (proje danışmanınızın izini le ) yıktığınız yapılar varsa; mevcut durum- yapılar yıkıldıktan sonra ortaya çıkan durum-s izin bunların yerine yaptığınız yapılar ile ortaya çıkan durum düzenli biçimde arka arkaya sunulmalıdır.
• Modelleme. Modelleme yalnızca bir araçtır, çok öne çıkarmayın (deneyimli gözler yakalıyor, kesinlikle hile yapmayın, yardım aldıysanız bunu belirtin, deneyimli bir öğretim danışmanı bunu olumlu karşılayacaktır)
• Maket. Çevre olabildiğince tek renk, varsa tarihsel-doğal ögeler farklı renk olabilirdır. Yaptığınız yapı ayrıntı ve renk olarak farklılaşabilir. Ancak maketlerinizin mimarca olması beklenir (“müteahhit maketi” diye bir deyim var, araştırın…).
• Maket üzerinde varsa başka alternatifleriniz fotoğraflanmalıdır.
• Renk kullanımı (simge-kod olarak veya gerçek malzeme rengi olarak…) Renk kullanımı abartısız olmalı, teknik çizimler siyah-beyaz olmalıdır.
• Lejand kullanımı (yönlerin aynı olması, ölçeklerin birbirini izlemesi…). Lejand abartısız olmalı, projeyi ezmemelidir.
• İlginç bir bilgi: çizimlere tersten bakmak bazı grafik hataların algılanmasına yardım edebiliyor. Çizdiğinize bir de tersten (alt-üst) bakın.
• SÖZLÜ İLETİŞİM (anlat-dinle-algıla-değer ver-yanıta… gerekirse sunum sırasında özeleştiri de yapmalıyız…)
• Saate bakın, başlayın…
• Kimim
• Ne yapıyorum
• Neden yapıyorum
• Çevre, bağlam hakkında bilgi verilmesi
• Tüm program, kapasite, kriter vb bilginin kısaca aktarılması
• Meslek dilinin (jargon) kullanımına alışın (az-çok, aşağı-yukarı, güzel-çirkin, sevdim-sevmedim gibi profesyonel olmayan değerlendirme ve deyimlerden kaçınmak gereklidir).
• Sesiniz duyulmalıdır.
• Dinleyicilere dönük ve göz teması ile konuşulmalıdır. Bir araştırmaya göre, izleyenler ile güvenli bir göz teması ve vücut dili ile ifade, söylenen söze eşit bir etki yapıyor.
• Daha çağdaş yaratıcı araçlar da kullanılabilir (bir yer duygusu için örneğin sesler, müzik, bir şiir alıntısı, bir referans, gerçek insanlardan alıntılar, fotoğraflar, çok kısa bir film…?) Özellikle yer duygusunun verilmesi için (fazlaca gösteriye kaçmadan).
• Vücut dili ile iletişim: Göz ve El hareketleri çok önemli (örn, kendi başınıza: ışığı, sessiz bir avluyu, kalabalık bir çarşıyı, bin yıllık bir yapıyı, vb. bu yöntemle anlatmayı deneyin!)
• Sunum sırasında özgüven- saygı dengesi, not alma, yanıtlama, tartışma… Fazla sempatik, fazla asık suratlı, fazla hızlı, fazla yavaş olmamak. Anında cevap vermemek, söz kesmemek, eleştiri veya katkıyı anladığını belli etmek…
• Bitirmeyi bilmek (örn: “teşekkür ederim” diyerek)
Bu konularda pazar günleri gazetelerin verdiği İnsan Kaynakları eklerinde bile bolca açıklama var!…
6- PROJE TESLİMİNDE BEKLENENLER/DEĞERLENDİRME:
DOSYA-ÇİZİM:
1. İş dosyası (iştanımı, arsa-yapı maliyeti, mimari ücret vb. bilgileri içeren bir sayfa veya “mimarın teklif mektubu” ).
2. Yapı programı ve işlevlerin dökümü, işlevlerin alanlarını içeren çizelge (1-2 sayfa)
3. Konunun ele alınış biçimi-anlayışını, çevre gözlemlerini, tasarım kriterlerini, kullanılması zorunlu olan normları (örneğin hava-ışık, kişi başı metrekare vb…), benzer yapılardan yorumlanmış alıntıları, ilham veren alıntıları (örneğin yer duyumuna değin görsel, tarihsel belge, kullanıcı talebi belirleyen anket, konuya ilişkin metin alıntısı…) kullanılan özel ögeleri (örneğin marina projesi için tekne boyutları…) içeren yeterli bir rapor.
4. 1 sayfayı geçmeyen bir ilkeler açıklaması. Bu istenirse çizim paftaları üzerinde yer alabilir.
PAFTALAR:
5. Başta tanımlamış olduğumuz tüm çevre analizlerini içeren değişik ölçeklerde vaziyet planları.
6. Arsanın-yerin bizden önceki durumu ile yaptığımız yapı ve düzenlemeler sonrası durumunu gösteren yerleşim-doku planları.
7. Yıl içi çalışmaların düzenli ve sistemli bir biçimde sunumu. Geçirilen aşamalar eskizler, maket görüntüleri vb. ile anlatılabilir. Gerekirse tüm malzeme fotokopi ile küçültülüp renklendirilerek düzgün biçimde paftaya yerleştirilebilir. Yıliçi çalışmaları adı altında ayrı bir dosya istenmemektedir.
8. Varılan son aşamanın, diğer aşamalardan daha özenli bir biçimde anlatımı gerekir. Biz, “öğrenci yarıyıl boyunca çalışır, süre sonunda vardığı aşamada kalemi bırakır ve tüm yaptıklarını teslim eder” anlayışının yeterli olmadığını düşünüyoruz. Süreç ve performas elbette önemli, ancak mimarın varlığını sürdürebilmesi ancak bitmiş ürün ile gerçeklik kazanabiliyor. Burada, ara aşamların evrimi ve son öneriyi destkleyen seçme kriterleri açıklanmalıdır. Sunum mimari bir dil kullanılmak koşulu ile serbesttir. Ancak, aşırı “grafik” gayret gösterilmemelidir.
9. Bir veya birkaç adet strüktür aksonometriği, modeli veya maketi.
10. Bitmiş işin maketi (şarttır) ve ara aşama maketlerin fotoğrafları.
11. Tasarladığımız projenin uygulanacağı varsayımı ile bir adet, tüm uluslararası çizim standartlarına uygun, A-1 boyutlu “uygulama projesi” paftası. Ölçek 1/100 ile 1/10 arasında serbest olabilir. Ancak pafta, taşıyıcı sistemi ve detayları içermeli, Plan-Kesit-Görünüş olarak verilmelidir (A-1 çizim ve pafta standartları- öğrencilere verilmiştir).
12. Kullanılan malzemelere mobilyalara vb. değin fotoğraflar, firma kataloglarından bir dosya eklenebilir.
DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİMİZ: (baştan öğrenciye açıklanmıştır)
• Projenin- öğrencinin yıl içi süreç performansı…
• Öğrenci ile bu süreçte kurulabilen iletişimin düzeyi, derinliği, yoğunluğu, niteliği…
• Devamlılık (öğrencinin “gösterecek” yeni bir üretimi yoksa bile, atölyede 4 saat çalışmasının şart olduğunu düşünüyoruz, bu sürede, diğerleri ile ve atölye yöneticileri ile iletişim sürekli olmalıdır)…
• Teslim edilen ürünün tutarlılığı, sürekliliği, istenenlere uygunluğu ve niteliği…
Dönem sonunda teslim edilen projeler üzerinde yapılan değerlendirme sonuçları, kısa bir rapor ile yazılı hale getirilecek ve öğrencilere duyurulacaktır.
7-MSÜ-MF PROJE ATÖLYELERİ YÖNETİMİNE ÖNERİLER:
• Bağımsız Atölye-5 ‘i görece özerkliğini koruyarak ve katılan mimarları çeşitlendirerek sürdürmelisiniz
• Atölyeler dışından bazı mimarları-tasarımcıları, (seçilmiş 20-25 öğrencilik ekiplerle çalışmak üzere) ikişer günlük “charette”ler için davet edebilirsiniz. Bu iki gün öğrenciler izinli sayılmalıdır.
• Proje arsası, konu ve program bankası oluşturarak öğrenciye başlangıçta zaman kazandırabilirsiniz
• Projeleri, tasarım süreci sunumu yanısıra bitmiş proje standartlarına da uydurmalısınız, en az bir pafta uygulama çizimi istemelisiniz
• Öğrencilere strüktür bilgisi verimeli ve çağdaş malzeme kullanımı öğretilmelidir
• İlginç, öğrenci dünyasına odaklanan eskizler yapılmalıdır
• Eskiz notunun sonuç nottaki ağırlığı biraz indirilmelidir (% 40’dan % 30’a)
• Uygulama projesi adı altında yaptırılan proje çalışmalarından biri (ikincisi) tasarımlı proje olarak proje atölyeleri yönetimine devir edilmelidir.
• Atölye çalışma günlerinden biri “tamgün-8 saat’e” çıkarılmalıdır
• Gerçek yaşamın ciddiyetine uygun olarak 2/3 devam zorunluğu ödünsüz uygulanmalıdır
• Öğrenciler atölyede edilgin konumdan çıkarılmalıdır. En az dört saat atölye çalışması yaptırılmalıdır: toplantı-masada çalışma-sunum-ortak eleştiri yöntemleri birarada uygulanmalıdır. Patron arasıra öğrenci olabilmelidir. Bu motivayonu arttırıyor. Ancak bunun için atölye konforu arttırılmalıdır
• En genç asistanlar da atölye çalışmalarına katılmalıdır.
• Öğrencinin haftalık ders yükü kesinlikle azaltılmalıdır
• Bu azaltmanın yanısıra bir “akademi” ayrıcalığı olarak resim-heykel-seramik-grafik bölümlerinden seçme ders ile kredi aldırılmalıdır
• Atölyelerde yeterli altyapı ve wıreless net oluşturulmalıdır
• Tarihsel çevreden hiç olmazsa bazı projelerde çıkılmalı, daha çağdaş daha reel sorunlarla ilgilenilmelidir
• Öğrencilre bol sözlü sunum yaptırıp katılımcı biçimde birbirlerini eleştirmeleri, katkıda bulunmaları teşvik edilmelidir
• Öğrenci sergileri, yarışma sergileri, iç yarışmalar vb. İle iç rekabet arttırılmalıdır
• Yaptığınız iç toplantılardan birini özel bir msü-mf için “marka” oluşturmanın yollarını tartışmaya ayırmalısınız
• Dönem sonu proje değerlendirmelerinizi, yazılı bir rapor biçiminde öğrencilere sunmalısınız
• Öğrencileri ezmeyin, cesaretlendirin. Mimarlık keyifli ve güleryüzlü bir iştir