İstanbul Valiliği, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve İstanbul Emniyet Müdürlüğü, geçtiğimiz günlerde Kentliye ve Kentle ilgili Sivil Toplum Kuruluşlarına, İstanbul’un ulaşım sorunu için çözüm önerilerini sordu.
Bu “danışma” iki yönden anlamlı: Birincisi, Kamu Kuruluşları ve kenti yönetenlerin, bu dev soruna bir anlamda yeni çözümler üretmek için ne denli zorlandıklarını göstermesi açısından. Ancak, böyle bir konuda belki de Ülkemizde ilk kez halka doğrudan danışılması açısından son derece de önemli. Alınan yanıtların ne kadarının, nasıl değerlendirilebileceğini bilemiyoruz ama, soruşturmaya yaklaşık 7000 kadar görüş ve öneri bildirilmiş olması da katılım adına son derece umut verici.
Aşağıda bu konuda kısa bir çalışma sonucunda ortaya çıkan önerilerimiz:
UZUN VADELİ ÖNLEMLER, MAKRO-PLAN ÖNERİLERİ
• Ulaşım sorununun esas olarak bir Metropoliten yerleşim ve arazi kullanım sorunu olduğunu gözönüne alarak, İstanbul Nazım Plan’ının biran önce, birçok toplantı yapılarak Uzmanlar ile, Kamuoyu ile tartışılarak, paylaşılarak, bitirilmesi ve gerekli yaptırımların uygulamaya konması
• İstanbul’un ulaşım sorununun yalnızca Metropoliten alanla sınırlı olmadığı bilinci ile bölgesel, ulusal ölçeklerde de önlemler alınması. Bu bağlamda; Marmara Bölgesi için yeni çekim odaklarını ve eksenlerini yürürlüğe koyabilecek bir bölge planı hazırlanması ve örneğin yeni arterler oluşturularak, Ulusal-Uluslararası Transit trafiğin İstanbul’dan geçişinin engellenmesi
• Kent çevresinde Mevzi plan üretilerek, yalnızca yatırımcıların verimlilik gözeten kararlarıyla uygulanmakta olan yeni toplukonut yapılaşma bölgelerinin Makroplana’a (Nazım Plan’a) uygun olmayanlarına izin verilmemesi
• İstanbul çeperinde çokça üretilmekte olan ve kent bütünüyle entegre olamayan bu yeni Toplukonut uygulamaları sürecinde, müteahhit firmaların uygulama yaptıkları toplam arsa alanlarına eşit miktarda gecekondu arazisinin kamulaştırma bedellerini ödemelerinin sağlanması ile kentsel dönüşüm kavramına gerçek bir dinamik kazandırılması, bu yöntemle kent çevresinde yeni yığılmaları yaratanlar eliyle boşaltmalar da oluşturulması
• Yeni Boğaz Köprülerini gündeme getirmeden önce, Boğaz altından Araçlar için de bir tüpgeçit yapılması, ancak bu geçişin her iki yakadaki erişiminin, merkezi alanların olabildiğince uzağından olması
• İstanbul Metro sisteminin şu anda eşit olmayan ray açıklıkları düzenlenerek, eşit hale getirilerek entegre hale getirilmesi, böylece aktarma sisteminin ve erişilebilirliğin hızlandırılması
• Yapılacağı söylenen taşıt tünelleri yerine Ulusal kaynak ve enerjinin entegre bir metro sistemine aktarılması
• Buna karşın, bu konuda yeterli teknoloji varsa Yeraltında mevcut trafik akışını engellemeyecek biçimde yeraltı otoparkları oluşturulması. Ancak kentiçinde, özellikle kent merkezinde ulaşımı otomobil ağırlıklı olmaktan çıkarmak için bu tür çekim odakları yaratılmamasına gayret edilmesi, bu tür büyük otoparkların, kamu ulaşımı terminallerine yakın yapılması
• Maslak Bölgesinden Kağıthane ve Batı doğrultusunda (Seyrantepe-Çeliktepe-Gültepe-Okmeydanı-Kağıthane bölgeleri toplayıcı arteri ve yan yolları) toplayıcı yeni ve güçlü bir ulaşım arteri açılması. Bu Nazım Plan ilkelerine uygun ve destekleyici bir öneridir ve Plan karalarında bizlerin de katıldığımız bir öneri olarak yer alan “Merkezin Kuzey’den Batı’ya Kaydırılması” ilkesine de katkıda bulunacaktır
• Aynı türden bir boşaltma ve yönlendirme yoluna Anadolu yakasında da ihtiyaç vardır, bu konun acilen etüd edilmesi, uygulamaya konması
• Anadolu yakasında yeni çekim merkezleri yaratılması, bu bölgeyi sosyal donatılar bağlamında güçlendirerek, kıtalar arası geçiş ihtiyaçlarının azaltılması
• Galata Yolcu Limanının ve Haydarpaşa Yük Limanının planlar çerçevesinde şehir dışına çıkarılması
TEŞVİK VE ENGELLEME ÖNERİLERİ
• Köprülerde sabah ve akşam yapılan ekstra şerit uygulamasında bu şeritlerin yalnızca toplu ulaşım araçlarına tahsisi
• Tıkaç durumunda olan köprü ve otoyol gişelerinin Kent girişlerine (İstanbul Kapıları) kaydırılması ve bu girişlerdeki kullanım ücretlerin daha yüksek tutulması, böylece uygulanamaz bir efsane halinde konuşulan “kente giriş” vergisinin daha kabul edilebilir bir biçimi araçlar için uygulamaya konmuş olacaktır
• Kamu Ulaşım Araçlarının köprü ve otoyollardan ücretsiz yararlanmasının sağlanması
• Kentiçinde tekyönlü trafik uygulamalarını arttırarak özel araba erişimlerinin zorlaştırılması
• Araç sayısının sınırlanması için özellikle yaşlı araçlara (örneğin, İstanbul için 20 yıldan eski) caydırıcı vergilendirme yöntemleri geliştirilmesi
• Kentiçinde Ağır Vasıta ve nakliye (malteslimi) trafiğinin saatlerle kısıtlanması
• Yoğun oto sahipliği olan Mahallelerde Otopark Sticker’i uygulaması yapılması
• Metro ve banliyö treni terminalleri yakınında büyük katlı otoparklar yapılması: Bu yöntem tüm dünyada başarıyla uygulanır: “kent merkezine girerken arabanı kent kapısında bırak, akşam evine dönerken al!”
• Tüm kamu Ulaşım Araçları için geçerli olabilecek indirimli Tek Tip Bilet ve Kart (haftalık-aylık vb.) uygulamasına geçilmesi
• Tüm bu entegre Kamu ulaşım sistemini broşür ve haritalarla tanıtarak Kamu Ulaşım araçlarının daha yoğun kullanımının teşviki, aynı bağlamda, kamu ulaşım araçlarının daha çekici hale gelmesi için (örneğin temizlik, video-müzik yayını vb.) önlemler alınması
• İstanbul ulaşımında çok önemli bir fırsat sunan deniz ulaşımını çekici hale getirmek için kentiçi denizyolu hatlarının arttırılması ve denizyolarında stratejik bir davranışla (en azından bir süre) ücretsiz hizmet verilmesi (bu konuda gerekli sponsorluk köprülerden sağlanabilir, ayrıca, toplutaşıma kartlarından elde edilen gelirin bir bölümü denizyollarına aktarılabilir)
• Fiziksel olarak imkanı olan yapılara (yerel Belediyelerden) özel bir yazı göndererek, otopark ve garajlarının parsel içlerine alınmasının teşviki
• Trafik elindeki araç çekicilerinin tek elden, tek telefon numarası verilerek işletilmesi ve çıkmaz sokak, dar sokak, garaj önü vb. konumlara yasal olmayan biçimde parketmiş araçların vatandaş müracaatı ile çekilebilmesinin sağlanması (şimdiki uygulamada, özel sektörün denetiminde olan bu sistemde, çekiciler başvurandan para istiyorlar ve çekilen araçla ilgili sorumluluk almıyorlar)
KISA VADELİ BASİT ÇEVRE DÜZENİ VE DİSİPLİN ÖNERİLERİ
• Kentteki tüm Kapalı ve açık otoparkların Kamu eliyle (olamıyorsa tek elden veya koordine olarak) işletilmesi ve tek tip ücretle kullanımının sağlanması, otoparklar için indirimli ücretle abonman sistemlerinin teşviki ile sürücülerin otopark kullanımına alıştırılması
• Merkezi İş Alanları ve Plazalar bölgeleri yakınlarındaki otoparkların yakınlarındaki İşyerlerinin Servis araçları tarafından kullanılmasının sağlanması yoluyla, bütün gün durağan olan bu araçlarca sokakların işgalinin önlenmesi
• Bazı merkezi konumlardaki Camilerin (Şişli, Teşvikiye, Levent, Sahrayı Cedid, Kadıköy, Erenköy…) prestij cenaze merkezi olmaktan çıkarılması için olabilirse Silahlı Kuvvetler, ve benzeri kurumlar nezdinde girişimde bulunulması, ana arterlerde yolların kapatılmasına neden olan cenaze törenlerinin, tüm Dinlerde olduğu gibi, Mezarlıkların yakınlarına ve içlerine kaydırılması
• Yapılacak yeni eğitim ve sağlık tesislerinin servis araçlarının parsel içinde bekleme yapabilecek biçimde tasarlanmasının sağlanması
• Kebapçı, Bar, Restoran, Gece kulübü vb. işyerlerine bir uyarı gönderilerek Parkçı bodyguard’larının ve motosikletli servis elemanlarının disiplin altına alınmasının istenmesi
• Kentte Kahya (değnekçi) terörüne son verilerek, kentiçinde parketmenin kamu yönetiminde yapılan ciddi bir iş olduğunun sürücülere anlatılması, yanlış ve usulsüz park eden araçlara anında kamu görevlileri tarafından ceza kesilmesi
• Kentte giderek artan motosiklet kullanıcılarının da ehliyet, ruhsat ve özellikle “kask” konularında denetlenmesi
• Otobüs ve minibüs duraklarının kesin disiplin altına alınması. Tüm durakların cep içine alınması ve kaldırım içlerine doğru yapılacak bu cepler dışında şerit kapatacak biçimde durarak yolcu alan araçlara (Belediye Otobüsleri de dahil olmak üzere) ceza kesilmesi
• Üç şeritten daha dar olan yolların kenarında kesin parketme yasağı getirilmesi ve denetlenmesi
• Yeterli sayıda, kente ait ve tüm taksilere açık (tek elden şirket olarak işletilmeyen) taksi durağının gene kaldırım cepleri içinde oluşturulması ile kentiçinde boş taksi hareketinin azaltılması (bu konuda, taksi durakları için özel bir işaretleme sistemi oluşturulabilir)
• Kavşak ve köşelerde kaldırımlar şişirilerek yalnızca yolun akışkan olduğu yerlerde yol kenarı parkına izin verilmesi, oluşturulacak cepler dışında araç parkının yasaklanması ve denetlenmesi
• Trafik Polisinin yalnızca duran değil, akan trafiği de aktif biçimde denetleyecek biçimde yetkilendirilmesi, yetiştirilmesi. Özellikle sürücüleri, şerit çalma ve çapraz araç sürme alışkanlığından vazgeçirmeye çalışılması
• Sigorta şirketleri ile masaya oturulup Kasko primlerini düşürmeleri ile, tüm kentteki kayıtlı araçlara kasko zorunluğu getirilmesi ve trafik kazalarında, Trafik polisinin tesbit raporu tutmasının beklenmemesi
• Kentteki tüm yaya geçitlerinin daha düzenli hale getirilmesi ve güçlü işaretlerle buraların “insan” öncelikli yerler olduğunun vurgulanması